Маржан Сұлтанбай: ЖАМАН БОЛАДЫ немесе "Қазақ ырым етер, ырымы қырын кетер"
- Бүйтпе жаман болады, сүйтпе жаман болады...
- Неге? Неге олай істеуге болмайды? - деген «почемучкаларға» үлкендер: «Жамааааааан болады...» - деп түрлерін мыжырайтып-тыжырайтып қорқытады. Иә! Біз солай өстік. Түк білмейтін мақау кезімізде «жаман боладымен» біздің аузымызды жауып тастайтын. Өсе келе ойланасың. Әсіресе, бойлары тізеңе жетер-жетпес майда-пашақтардың тосыннан қойған сұрақтары кәдімгідей ойландырады. «Мынау неге былай, Манзан тәте? Неге олай болмайды, Манзан тәте?» - Оппппппппа!!! Жауап таппағанда: «Олай істесең жаман болады!» - дей салған жеңіл, әрине. Бірақ... сол «жаман боладының» астарында не жатыр?
Тек қазақтарда емес, ырым-тиым деген қай ұлтта болмасын жетерлік. Алайда, кейбір білгішMANдердің  статистикалық  мәліметтеріне сүйенсек, жер бетіндегі барлық ұлттардың ішінде орыстар ырымға қатты сенеді екен. Меніңше, бұл ретте, қазекеңдер де қалыс қалып жатқан жоқ. Себебі, кемпір-шалдан естігендеріміз өз алдына, фэн-шуй деген бар, экстрасенс-психологтардың немесе жай ғана еріккен біреулердің ойдан шығарған ырым-тиымдары бар. Қысқасы, не скучно живем!!!
Өз басым тойдан «жұғысты болсын!» - деп сарқыт алғанды әбестік санамаймын, бірақ, қалыңдық гүл лақтырғанда соған таласып, төбелесіп, шаш жұлысып жатқан «подружкаларды» көргенде жайлап бетімді шымшимын:
Қанша тойдан гүл қағып алған құрбыларым бар, сол бір бума гүлге байланысты болса тағдырлары – әлдеқашан-ақ үйлі-баранды боп отырар еді... Негізі қалыңдықтың гүл лақтыратыны Голливуд киноларынан кейін кең өріс алып кетті. Сәнді мейрамхана, әдемі киінген қонақтар, той көйлегін киген сұлу қалыңдық... РОМАНТИКЭ!!! Бүгінде бірде-бір той онсыз өтпейді деп айтуға болады. Ол, былайша айтқанда, тойдың программасындағы «әдемі нүкте» ғана. Ал, кейбір адамдар «мына ырым бойынша бүйтсең – бақытсыз боласың, бүйтсең – ұзақ өмір сүресің...» - дегенге кәдімгідей беріле сенеді. Жарайды, бұрын оқу-тоқу болмаған кезде адамдар жан-жануарларға қарап, табиғат құбылыстарын бақылап ауа-райын болжап отырған,т.с.с. Өйткені, ол кезде тіпті мүмкіндік болмады: ғылым дамымаған, халық – надан. Ал, бүгінгі қоғам «супер сауатты» Тіпті үйде отырған «домохозяйкаң» да кез-келген саясаткермен сөз таластыра алады – Google-дың арқасында. Үш жастағы балаң да айфон-айпадтарыңды ақтарып, шашып тастайды. Баяғыша: «бүйтсең – жаман болады» - деп қазіргінің балаларын алдай алмайсың. Сондықтан, кішігірім зерттеу жүргізіп көрдім. Қандай ырым санаға сияды, қандай ырым – сандырақ???

1. Ең көп таралған ырым: «Қара мысық жолыңды кесіп өтсе – бір сәтсіздікті күт!» Біреулер сол жолдан айналып өтеді, біреулер екі жағына түкіріп-түкіріп кете береді, енді біреулері киіміндегі түймесін ұстап: «Жолым болсын! Жолым болсын!» - деп күбірлейді /мектепте оқып жүргенімізде солай істейтінбіз. Кейде үстіңнен бір түйме таппағанда қасыңдағы адамның киіміне жабысасың/  Қазақта: «Мысықпен жолға шықпайды» - деген ырым бар, айтпақшы. Есімде, 2007 жылы, «Хабарда» жүргенімде «Таразы» бағдарламасына мысықтар жайында сюжет түсіретін болдым. Өзінің арнайы сумкасы бар, мен соған мысықтарды салып алып, оператор камерасын алып: «Ал, кеттік!» - десем, шопыр ағай: «Мен ешқайда бармаймын!» - дейді. Түсінбеймін. «Мысықтар – сумкада, машинаны бүлдірмейді...» - деп шыр-пыр болам. Сөйтсем, шопыр отыр: «Мысықпен жолға шығуға болмайды!» - деп. Тас-талқан боп Абас-Шахтың кабинетіне кіріп бардым: «Жұмыстың аты – жұмыс! Мен сюжет түсіруім керек, оның міндеті тиесілі жерге бізді жеткізіп салу. Бұл неғылған надандық!!!» - деп. Ол кісі, неге екенін, мыңқ етпеді. Шамасы, қазақтардың сондай «причудаларына» әбден еті үйреніп кеткен бе...  телефон соғып, маған басқа шопыр тауып берді. Мен съемкама кеттім. Аварияға түскен жоқпыз, аман-есен барып, керек видеоларымызды жинап, жұмысқа қайтып келдік. Одан кейінгі күндері де ешкім ауырған жоқ, камера сынған жоқ. Белгіленген күні сюжет эфирге шықты... Тарихта да бар тіпті, орта ғасырларда «бақытсыздық әкелетін» қара мысықтарды жоямыз деп шуласып жүргенде тышқандар мен кеміргіштер көбейіп, олардан жұғатын аурулар тарап кетіп... бір дүрбелең болған /дейді Википедия/. Қызық: Ұлыбританияда сол қара мысықтар сәттіліктің белгісі, ал Шотландияда «есік алдыңнан үйсіз жүрген қара мысықты көрсең – өмірің жақсарады, жұмысың алға басады» - деп сенеді халық.
ҚОРЫТЫНДЫ: Мысық – ол да бір күнкөрістің қамымен жүрген тіршілік иесі. Өзіне, балаларына қорек іздейді, әрлі-берлі жүреді, жолдың ана бетінен мына бетіне өтеді. Оның сенде шаруасы жоқ, сен оған керек емессің! Егер жұмысыңда бір сәтсіздік болса, демек, өзің дұрыс ойластырмағансың, жүгірмегенсің, тырыспағансың. «Ит ашуын тырнадан алады» деп, көшеде өзімен-өзі жүрген сорлы мысықты кінәлау дұрыс емес. Тіпті логика жоқ!!!
2. «Пятница 13»

Негізінен Голливудтың кинолары арқылы келді осы «пятница 13» деген. Әйтпесе, мұсылмандар үшін, жұма – аптадағы қасиетті күн. Ғұсыл алып, таза киімдерін киіп мешітке барады, дұға етеді. Бала кезімде жиі еститінім: «жұма күні үй сыпырмайды, кір жумайды» дейтін. Ондай жұмыстарды жұмаға дейін жасауға тырысатынбыз. Қазір ойласам, логика бар! Өйткені, жұма – тазалық күні: жаның да, тәнің де, үйің де таза тұруы керек дегеннен шыққан сияқты. Алайда, «пятница 13» қатысты ырымның бүгінде біздің елде «весомый» орны бар болып шықты. Өйткені, ужастиктерді көп көреміз. Әйтпесе, біздің ата-әжелеріміз 13-не түскен жұмадан еш қорықпаған. Жалпы 13 деген саннан қазақ ешқашан сескенбеген. Ол Грецияда сейсенбі күні 13-іне түссе сасқалақтайды. Италияда "пятница 13"-дан үрейлері ұшады,ал 17 деген саннан тіпті төбе шаштары тік тұрады. Мəселен, Австрия композиторы Арнольд Шенберг 13 санынан қатты қорыққан көрінеді. 1950 ж.астролог оған: "76 жасқа толғалы отырсыз. Бұл сіз үшін қауіпті жыл. 7+6=13-ке тең"- дейді. 1951 ж.13-шілде жұма күні Шенберг көз жұмады. Осы 13 санынан қорқу "трискайдекафобия" деп аталады. "Бұл фобияның бір жақсы қыры бар" - дейді мамандар. "Пятница 13" күні адамдар: "бірдеңеге ұрынып қалармын... тыныш жүрейін... тыныш отырайын..." - деп, жұмыста əріптестерімен жанжалдаспауға тырысып, абайлап басып, қатты қорыққандары сол күні барлық жоспарларын "отмена" жасап үйлерінен де шықпайды екен. Соның нəтижесінде жол көлік апаты немесе əр түрлі келеңсіз жайттар аз болады дейді Нидерландиядағы статистика орталығының қызметкерлері. Өздеріңізге белгілі, көптеген елдерде қонақүй, бизнес орталықтарда 13-қабат атымен болмайды. Не 12-ден кейін 14-қабат орналасады, не 12..... 12А..... 14..... деп жазылады. Айта кету керек, 13 деген саннан автокөлік жүргізушілері де қатты қорқады. 007, 070, 707, 777 деген сандардан құралған нөмір алу - бір жағынан ырымға жақсы деп есептелінеді əрі "крутойлықтың" белгісі - "понт" қой сол баяғы... Ал, Маңғыстауда 362 деген нөмір ерекше бағаланады (неге екенін түсіндіріп жатудың қажеті жоқ-ау, сірə...)
ҚОРЫТЫНДЫ: "Жамандық келеді" - деп сенсең, күтсең, əрине жақсылыққа жолықпасың анық. Жақсы сөз - жарым ырыс. Жақсы сөз - жақсы ойдан туындайды. Əжем, марқұм: "Құдайдың жаман күні болмайды" - дейтін.
3. Бұрышқа отырма - отырып қаласың! Бұл ырымды білмейтін қазақ жоқ шығар,а?.. Біздің үйде, əйтеуір, дөңгелек стол тұратын. Ыңғайлысы: домалатып апарып қабырғаға сүйей саласың. Əйтпесе, баласың ғой, ондай столды көтеруге күш қайдан болсын?! Марқұм, мамам бауырларын бұрышқа қанша жолатпауға тырысса да - нағашы ағаларым жүріп-жүріп, 30-дан асқандааааа барып үйленді. Дөңгелек столды домалатып жүрген мен де 29-да тұрмысқа шықтым.
ҚОРЫТЫНДЫ: Біреу 18-де үйленеді - үй боп кете алмайды, біреу 40-та шаңырақ көтереді - əп-əдемі үйлесімді жұп боп отырады. Біреуге - ерте, біреуге - кеш... бұйырғаны болады, бұрышқа отырсын-отырмасын!

4. Мысықтың тілеуі жаман. Үйде мысық асырасаң - балаң болмайды. Өйткені, мысық: "Баласы болмасын, мені ғана еркелетсін..." - деп тілейді-мыс.
Мысық ұйықтап жатқанда Мұхаммед пайғамбардың шапанын кесіп тастап кеткендігі туралы білесіздер - мысықты оятпас үшін, ұйқысын қимай. Өз басым, жан-жануарларды қатты жақсы көрем, соның ішінде - мысықты. Өйткені, оны үйде ұстау ыңғайлы, əрі мысықтар сондай сүйкімді, əдемі еркелейді, қылықтары тəтті... ми-ми-ми...
Айтқым келгені, бұл тақырыпты да біршама зерттедім. Тіпті арнайы асыл тұқымды мысықтармен айналысатын əйелмен де сөйлестім. Ол келіншектің 3 британский мысығы бар: кезектесіп балалайды. Пысық əйел марғауларды көрмеге апарып сатады. Кəдімгі асыл тұқымды екенін дəлелдейтін паспорттарымен ондай марғаулардың бағасы минимум 20-25 мың теңгеден басталады. Жап-жақсы бизнес екен-ей! Иə...тақырыпқа оралсақ, сол келіншектен сұрадым ғой осы ырым жайында. Сөйтсем, мысықтармен жағаласып жүріп өзі де үш баласын туып алыпты. Ыммм..
ҚОРЫТЫНДЫ: жоғарыда атап өткенімдей, мысыққа қатысты ырымдарда еш логика жоқ. Адамның тағдырын мысық шеше алмайды. Тек... жүкті əйелдерге мысықтардан токсоплазмоз деген ауру жұғып кетуі мүмкін. Ол, əрине, құрсағындағы сəбидің денсаулығына əсер етпей қоймайды.
Сондықтан, үйде мысық болған жағдайда да аяғы ауыр əйел оның "туалетін" тазаламауы тиіс жəне қан тапсырып, дəрігерге қаралып тұруы керек.
5. Енді гүлдерге қатысты ырымдарды сөз етпекпін. Өйткені, көктем келіп, табиғат оянып, үйдегі бау-бақшамыз гүлдеп жатыр ғой. Менің сұлуларым да оянып бастады.


Гүлдің түсіне қарай айтатын болсақ, сары түсті сыйлауға болмайды дегенді еститінмін. Ол бір кездегі хит болған Наташа Королеваның əнінен кейін тарап кеткен ырым деседі сатушылар. "Желтые тюльпаны - вестники разлуки..." естеріңізде болар бұл əн?.. осылай болмашы нəрседен адамның бүкіл өмірін "өзгертіп жіберетін" ырымдар шыға береді... шыға береді... ойбаааай, үйде сансивьера өсірсең - өсек-аяңнан арыла алмай қаласың; шырмауық өсірсең - өмірің шырматылып өтеді; роза гүлдесе - қайғылы жағдайға душар боласың; плющ не антуриум дегендер үйде тұрса - күйеуің кетіп қалады... т.с.с. неше түрлі түбі жоқ, тамыры жоқ ырымдар көп. Бір қызығы, əйелдердің көпшілігі дерлік сенеді соған. Иə, əр гүлдің бір қасиеті бар, бірақ, ол магия - тылсым күштермен байланысты емес. Мəселен, фикус Бенджамина - жатын бөлмеге қоюға болады. Өйткені, ол бойынан жүйкені тынықтыратын ферменттер бөледі ауаға. Ал кейбір гүлдерді ұйықтайтын бөлмеге қоймайды, себебі олар түнде көмірқышқыл газын бөледі (гүлдер жайында кейін арнайы бір жазбамды арнаймын,егер қызық болса Сіздерге...)ҚОРЫТЫНДЫ: Гүл болған соң - гүлдейді! Аты - гүл, шөп емес ол. Күйеуі кетіп қалса - оған миллион себеп бар; өсек-сөздерден қай-қайсысымыз болсақ та ешқашан арыла алмаймыз. Отбасылық өмірдің "Санта-Барбарасы" бітпейді - үйде гүл болсын-болмасын. Қайта қуану керек: əй-шəй жоқ гүлдемейді терезенің алдындағы өсімдік. Жағдайын жасайсың, баптайсың - сосын ғана ол қожайынына ризашылық білдіріп гүл ашады.
Қорытындының қорытындысы: Ырым - бұл адамның өзін жəне өзгелерді алдауы деген тұжырым жасадым. Егер жақсылыққа жорамалдайтын болса, əрине, сене берсін. Əркімнің өз қалауы ғой. Есіме түскен,ойымда жүрген бірнеше ырымды мысалға келтіріп, өз пікірімді білдірдім. Келіспеулеріңіз мүмкін. Сіздер де пікірлеріңізді жазыңыздар! Өмірде неше түрлі қызықтар болып жатады: ырымның күші ме, əлде жай ғана сəйкестік пе?..
P.S. Құрметті оқырмандарым! "Пииии....пиииии" - деп басталатын комменттер жарыққа шықпайды. Нақты осы жазбаға қатысты ойларыңызды сауатты əрі түсінікті етіп жазғандарыңыз дұрыс. Өйткені, салмақты пікір білдіріп,ой қосқан оқырмандарыма демеушілерімізден арнайы сыйлықтар бар. Лайк жинаудың қажеті жоқ, ешқандай сайыс емес біріншілікке таласатын - жай ғана дұрыс ойлай білетін, инстаграмдағы шолтаңдаған шолақ ой адамдардан əлдеқайда санасы биік, сауатты, айтары бар азаматтармен пікір алмасқанның өзі - таным аясын кеңейтеді ғой деп... Сіздерді əңгіме-дүкен құруға шақырып жатырмын. Комменттеріңіздің астына, міндетті түрде, эл.поштаңызды жəне қай қала-ауылдан екендеріңізді, есімдеріңізді жазыңыздар. Сол арқылы өздеріңізбен хабарласатын боламыз. Ең тұщымды жазылған пікір иелерін мынадай сыйлықтар күтіп тұр:
1. "ТМах" фотостудиясынан фотосессия! "Кәсіби фотограф Мақсат Тұрсынбайұлы 1 адамға екі образда арнайы фотосессия жасап береді;
2. "InМode" дүкенінен әйелдерге арналған қол сөмке;
3. "Жадо" сән үйінен сырға мен тәж;
4. "Khanshaiym" сұлулық салонынан 7000 теңгелік сертификат;
5. Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрына шақыру билеттер;
6. "Armaf" сауда белгісі ұсынған иіссулар.


Дәреже: 0.0/0


Қаралды: 169, Қосылды: 19.03.2016

Пікірлер 0








Біз Вконтакте
желісіндеміз

Сайттың жаңа дизайны ұнадыма?

Жауап бергендер: 824
Онлайн отырғандар: 14
Қонақтар: 14
Қолданушылар: 0
0:00 0:00
Saz-Alemi player