Тақырып баршаңызға таныс деп ойлаймыз. Созбақтамай сүбелі сөзге көшейік. Осымен екінші  мәрте «Хабар» арнасынан көрсетілген  шоу айтыстың берері не? Шоу айтыс төл айтыс­ты насих­аттай ала ма? Белгісіз. Бел­гілісі – қоғамда екі түрлі пікірдің қалыптасып үлгергені. Бірі даттады, енді бірі мақтады. Сонымен, тақырыпты  таразыға тартып  көрейік.
Әуелі шоу дегеніміз не? Осыған тоқталайық. Шоу - бұл ең алғаш Америкада қалыптасқан телевизиялық жанр. Негізгі мақсаты - көңіл көтеруге арналған ойын-сауықтық бағдарлама. Бағытын­а қарай реалити шоу, ток-шоу, т.б. болып бөлі­неді. Қысқаша осы. Ендігі кезек ұлық өнердің ұлылығы турасында болмақ. Бір кездері көзден бұлбұл ұшқан айтыстың қайта оралғанына  қуанбаған қазақ жоқ. Сағынысып көріскен төл айтысқа  деген сағынышымыз тез басылды ма қайдам, арзан сөзге ден қоя бастадық. Сондықтан төл өнеріміз туралы «жаңа қазақтарға» түсіндіріп отыру әсте қиын. Өйткені, қаныңда бар өнерді қайта жаң­ғырту  жөн-ау, жаңарудың көкесі осы екен деп асылық кетпеген дұрыс-ақ. Әйтсе де, айтыс десе бүгінгілер тек сөз сапыру деп ұғынып жүр. Алайда қазақ халқын айтыссыз елестету мүмкін еместігін естен шығармас дейміз. Кешегі Сүйінбай Аронұлы, Жамбыл Жабаев, т.б. киелі сөздің парқын білер тұлғалардың өнерін әлі де болса зиялы қауым ұмыта қойған жоқ. Жә, шоудың да, айтыс­тың да не екенін түсіндірдік. Ендеше, шоу айтыс туралы біз де «шоу мақала» жазайық.
Енді негізгі мәселеге оралайық. «Хабар»­ арнасында ең алғаш рет 2015 жылы шоу айтыс өткізілді. Сол жұлдыздар айты­сына танымал өнер адамдарымен қатар бүгінгінің от ауызды айтыскер ақындары қатысқан-ды. «Әзіл әлемі» көңілді тап­қырлар театрының әртісі Бақытжан Қасымовтың идеясымен жүзеге асқан бұл жоба тез танылды. Көгілдір экран арқылы «көңілді көтерген» аталмыш жоба қоғамда­ кеңінен талқылануда. Былтырғы жылы әртіс Қанат Әлжаппаров пен Сара Тоқтамысова, әнші Лұқпан Жолдасов пен Айнұр Тұрсынбаеваның айтысы көрерменнің көңілінен шықпады. Әуелі әнші Лұқпан екі ішекті домыраны жеті ішекті гитараға ауыстырып, шоуға ұқсас дүниені бастады. Заман ағымы деп түсіндік. Бұл жерде шоу дейтіндей дүниені байқамадық. Көз көрген, құлақ үйренген нәрселер. Сонымен, Лұқпан мен Айнұрдың сөз қағысы тартымсыз болды. Айтыста пәтуасыз құр әңгімені сахнадан көрдік те төмен қарадық. Келесі жұп әзілкеш Қанат Әлжаппаров пен Сара Тоқтамысова арасында өтті. Әуелгіде Қанатты ауылда өскен жігіт ғой, қазақылықтың иісі мұрнына барады деп топшылағанбыз. Алайда біз тым көп армандап кеткен секілдіміз. Бұл да далбаса дүниелерді сөз етіп, айтыстың көркін қашырды. Қоғам қайраткері Бекболат Тілеухан «лақпа айтыс» тарихта болғанын, соның жалғасы деп, бұл жұпқа жоғары бағасын­  қойып, алғысын  білдірді.Сонымен не керек, ары тарттық, бері тарттық, жұлдыздар айтысы биыл да ұйымдастырылды. Бұл жолғы шоу айтысты ақын, айтыстың жанашыры Жүрсін Ерман ашып берді. Ол өз сөзінде: «Өткен жылы шоу айтыс ұйымдастырылды. Сан түрлі пікірлер айтылды. Мен мынаны айтқым келеді. Басқа тілдерде неше түрлі шоуларды көреміз ғой. Ана тілімізде өткен дүние­ні жерден алып, жерге салудың қажеті жоқ»,- деп қысқа қайырды. Сөйтті де, қазылардың қатарына жайғасты. Жүкең­нің (Жүрсін Ерман) анау-мынау жерде, арзан сөзге алданбайтын азаматтың бірі екені мәлім. Қай Құдай айдап барғанын қайдам, осы бір шоу айтысқа бас сұққаны түсініксіз. Одан бөлек қазылар құрамында айтыскер Айнұр Тұрсынбаева, «Хабар» арнасының бас продюсері Ринат Думан­ұлы, «Әзіл әлемі» театрының директоры Тұрсынбек  Қабатов, Астана  қаласы мәдениет басқармасының басшысы Болат Мажағ­ұлов  болды. Көптен күткен жұлдыздар  айтысы  да  басталды.
Ең бірінші боп сөз додасы жас ақын Сырым Әуесхан мен белгілі әнші Мөлдір Әуелбекованың арасында өтті. Бұл жұптың айтысы көңілге қонымды-ақ. Қайны мен жеңге арасында қағытпа қалжыңның үлгісін көрсетті. Мөлдірдің қобалжығаны болмаса, кешіріммен қарауға  болады.Содан соң сахна төріне экс-айтыскер Еркін Нұржанов пен айтысқа жаңалық әкелген арқалы ақын Шалқарбай Ізбасаров  көтерілді. Бұрынғы айтыскер мен жас ақынның арасындағы сөз қағысы жоғарғы деңгейде өрбіді. Экс-ақын әу дегеннен Сүгірдің әніне салып көрерменді бір желпіндіріп тастады. Эстрадада өзіндік орны бар Еркін айтыс сахнасында да еркіндік танытты. Қара өлеңге жүйрік Шалқарбай да қалыс қалған жоқ. Әзіл аралас шындықты да айтып бақты. Ал Еркін болса, Шалқарбайға «отызға келгенше екі метр дамбалыңды анаңа жуғызасың» деп сөзбен түйреп қояды. Аға мен іні боп жарасы­мды  жұп  құраған ақын мен әншіге көрермендер  мен қазылар жоғары бағасын  берді.
Бұл жұптан кейін Қанат пен Сараның сөз қағысы басталды. Былтыр көрермендер осы жұпты көп сынаған болатын. Киелі қара домбыраны мазақ етіп, сахнаның сәнін кетіргендер де осылар. Сын түзелмей, мін түзелмейді, деуші едік ғой. Сыннан сабақ алған шығар деп үміт­тендік. Әуелі ақын қыз сахнаға жайғасты. Содан соң нөкерлерімен Қанат келді. Жанында үш-төрт жігіт, үстінде ұлттық киім, қолында домбыра, басында бөрік. Сырттан қараған адамға ұнамды. Сонымен айтыс та басталды. Ақын қыз алғаш­қы боп сөздің тиегін ағытты. Сара қыз өткен жылғы айтысты қорытындылап, көрерменнің берген бағасын айтты. Былтыр­ғы айтыста ең қызықты жұп болдық деп қарсыласына дем беріп қояды. «Наразы топ пен риза топты салыстырып, мақтағандардың саны көп болған соң, шоу айтысқа қайта келдік» деп сөзін қорытындылады Сара қыз. Сөз кезегі «ақын»  Қанатқа келді. Басындағы бөркін үстелдің үстіне қойды да, домбыраны қағып-қағып жіберіп: «Оу, ассалаумағалейкүм Астанаға, Мен едім қанат қаққан ақ шағала, Өзімді теңейтін құс таппай қалдым,­ Негізі әдемі ғой шағала да. Ай-ей-ей-ей. Наурыз айы негізі суық боп тұр, Сондықтан киіп алдым бұл шапанды. Астана­ның аязы тоңдырады. Негізі қақаған Астанада, Шапан түгіл наурыздың  1 мен 10-ы арасында дублёнка ай-ей-ей-ей» деді. Домбыра жайына қалған, тек қолында бар демесеңіз. Ал, көрермен күлді, сөз қадірін түсінетін кісілер жылады. Әзілкештің алғашқы жыр жолдарын саралап көрейікші. Мейлі ол ақын емес. Түсінеміз. Бірақ, сөз танып сахнада жүр емес  пе? Әдетте  ер адамды қыран бүр­кітке теңеуші едік, өзін-өзі шағалаға теңег­ені ұсақталғанымыздың белгісі болар­.  Ауылдағы  Қастай  ағасының әңгі­месі тағы бар. Әрі қарай саралаудың қажеті  шамалы. Сахна – қай өнер болмасын, мейлі шоу болсын, мейлі айтыс болсын, парықсыз сөйлейтін жер емес.
Болар іс болды, бояуы сіңді. Көгілдір экран арқылы көрерменге жол тартты.

Айбек ҚАЛИЕВ, айтыскер ақын:
– Бұл «шу айтыстың» былтыр­ғысы  да, биылғысы да дауға ұласты. Әрине бекер емес. Барлығы да Қанаттың қателігінде болып отыр. Екінші жағы­нан оның да кінә­сі жоқ секілді. Себебі ұйымдастыру­шылар өтінді, ол қатысты. Елдің бәрін қыран-топан күлге батырды. Бар айыбы, домбыра тарта алмауы мен кейбір бейәдеп сөздерді қолдануы. Айтысты ұйымдастырушы Бақытжан Қасымов. Ол – менің шәкіртім. Кезін­де жап-жақсы айтысып та жүрді. Алғаш­қы шудан кейін-ақ Бақытжанға айтқанмын, Лұқпан мен Қанатты бекер қостың деп. Ал биылғы айтыс­қа келер болсақ, нәтиже бар. Тек Қанат пен Сараның жұбы бар еңбекті зая кетірген секілді. Маған да ұсыныс түскен, қатысудан бас тарттым.

Айдос  РАХМЕТОВ,
айтыскер  ақын:
– Шоу айтыс хит болды. Өзім тамашаладым. Барлығы да өз деңгейінде. Өзіме ұнаған жұп - ол Еркін мен Шалқарбайдың айтысы. Тіп­ті, әнші деп жүрген Ер­кін қарсыласын тығырық­қа да тіреді. Ал Қа­нат пен Сараның жұбына келсек, әңгіме басқа. Сара – мықты ақын. Ал Қанат – әзілкеш. Биыл қайталау бол­ған соң ба, қабылдай алмадық. Бұл жоба жаңалық боп келді. Мүйізі қарағайдай тұлғалар да бар. Барлығы да сөз танитын адам­дар­. Мен қарсы емеспін. Бірақ, әншілер­дің ішінде айтыстың, ұйқастың не екенін түсінетін жұлдыздар қатысса құптаймын. Жай сахнаға шығып құр бөспеден  жаңалық  жасау  бос әурешілік деп білемін.


Тыныштықбек ӘБДІКӘКІМҰЛЫ, ақын:
– Өнердің атасы саналатын айтысты мазақ ету, бұл. Яғни, қазақты қор ету. Басқа алып-қо­сарым  жоқ.
Ел танитын тұлғалардың пікірі осыған саяды. Не десек те жұлдызды айтыс өтті, кетті.
Болған істі қайта өзгерту ешкімнің қолынан келмес. Бір қызығы, «Хабар» арнасынан көрсетілген бұл жоба әлеуметтік желіде өте көп қаралған. Екі аптан­ың ішінде 73 929 адам тамашалаған. Қорқынышты. Шоу деп осыны айтыңыз. Тек төл өнеріміз тасада қалмаса  болғаны.
Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ
ЖҰЛДЫЗДЫ  АЙТЫС ТУРАЛЫ  ЖҰЛДЫЗДАР НЕ  ДЕЙДІ?
Жансая  МУСИНА,
айтыскер  ақын:
Бүгін қааатттыы куанып тұр­ғаным-ай! Мына айтыстан бас тартқ­аным дұрыс шешім болға­ны­на бүгін көзім жетті.
Info-Цес сайтындағы пікірінен
 Ақберен  ЕЛГЕЗЕК, ақын:
«Айтыс» деген ұлы өнері­міз өлді дей ме? Ғасырлар бойы аман келген саф өнер, ата өнер өздігінен өлмейді ғой. Өлтіріп жатыр демек. Демек қазақты тамырынан ажы­ратқысы келеді біреудің, демек қазақтың ұлттық болмысын үстінен киімін жыртып шешкендей  қылғысы  келеді  біреудің.
Айтыскерлер бұрын халықтың мұң-мұқтажын айтып, іштен сырт­қа шығара алмай жүрген шерін тарқату­шы еді. Енді кімге айналды­ бұлар? Бір рет теледидардан жарқ етіп шығу үшін, бір рет жүлде алу үшін сайқымазақ­қа айналды ма бұлар?
Info-Цес сайтындағы пікірінен
 Ринат  ДУМАНҰЛЫ, "Хабар”арна­сының бас продюсері:
«Қазақ айтысының жаназасы шыққан күн, айтысты мазақ қыл­ған күн» деп әлеуметтік желіде шоу айтысқа қатысты әртүрлі пікірлер айтылып жатқанын білемін. Мақсаты айтысты құлдырату болса, Жүрсін Ерман, Бекболат Тілеухан, Мұхамеджан Тазабек секілді ай­тыстың нағыз майталман мамандары, сарапшылары ол жерге бармайтын еді. Бұл әзіл айтыс, мерекелік айтыс болды. Айтыстың жанрын  бұзу, формасын өзгерту, оның қоғамдағы орнын әлсірету емес, таны­мал шоу бизнес өкілдерін қатыстыра отырып, оны популяризация жасау көзделген деп ойлай­мын. Екіншіден, мереке күндері көрсетілгендік­тен, шоу айтысты әзіл жоба ретінде қабылдаған  дұрыс.
BozBalа.com порталынан алынды.
 Бауыржан   ХАЛИОЛЛА,
айтыскер ақын:
Айтысты насихаттау жағы­нан шоу қылған өте дұрыс. Бірақ көр­кемдік  деңгейіне  көз жұма қарап, халықтың  көңілінен шықсам бол­ды­ деп "тақпақ” айтып, концерт-айтыс жасап кетсе, айтыс өз табиғатын  жоғал­тады.
Kazaitys.kz  порталынан
 Айгүл  ЕЛШІБАЕВА, әнші:
Шоу айтысты фейсбуктан түсiнгенiм: Ақымаққа шоу айтыс жай түс болды. Ақылдыға бұл айтыс­  қайтыс  болды.
Kazaitys.kz  порталынан
 Бақытжан  ҚАСЫМОВ,
жұлдыздар  айтысын  ұйымдас­тырушы:
Мен бір қызық айтайын, орыс­тілді таныстырым осы шоу айтысты көріп маған Қарағандыдан хат жазып жіберіпті. «Айтыс это қудыретті онер… мен бұрын ешқандай айтысқа бармағанмын. Енді мынау шоудан кейін шын айтыстарға ба­рам­ын, ондай айтыстар қашан болады» деп сұрайды, хатында. Міне, бір адамның болса да айтысқа деген сүйіспеншілігі оянды. Ал, ондай адамдар көп болуы да мүмкін.
«Ойшоғыр»  сайтына берген  пікірінен 

Дәреже: 0.0/0


Қаралды: 195, Қосылды: 07.04.2016

Пікірлер 0








Біз Вконтакте
желісіндеміз

Сайттың жаңа дизайны ұнадыма?

Жауап бергендер: 814
Онлайн отырғандар: 11
Қонақтар: 11
Қолданушылар: 0
0:00 0:00
Saz-Alemi player